Geschiedvervalsing, historische sensatie, reconstructie!

Het soms wat slaperige vestingstadje aan de maas is ontwaakt! De doorgaans gemoedelijke hoofdstad van Noord Brabant is ontvlamd! Tenminste, als we de voor- en met name de tegenstanders van de beoogde reconstructie van het puthuis op de Bossche markt mogen geloven.

modernisering

Wat is er aan de hand? In 2008 is in Den Bosch de markt gemoderniseerd. Hierbij is de bestrating vernieuwd, het beeld van Jheronimus Bosch verplaatst en de middeleeuwse waterput, een reconstructie,  gemoveerd. In plaats van deze symbolische bronverering was voorzien in een object dat de oude schacht weer zichtbaar maakt en als zitmeubilair dient.  En zo geschiede. Zoals het wel vaker gaat,  zijn er praktische gebreken.

Geheel in traditie van de Hollandse spijkerbroekencultuur is men er vanuit gegaan dat een aanzienlijk deel van de dames, en een heel klein deel van de Bossche mannen, hun elegante pumps voortaan thuis zou laten om zowel in de zomer als wintermaanden met Uggs over het robuuste plaveisel te dwalen. Was men destijds maar even naar de vernieuwde Dam op excursie gegaan! Met het welputaccent gaat het al niet veel beter. Voorziene glas kapot, te laag om te zitten, te glad om op te spelen.

historische reconstructie waterput den bosch

De eerste reconstructie uit de jaren ’80. Beelden: stadsarchief.

historische reconstructie puthuis. 

De herindeling van de markt was een sanering ten behoeve van het verhuurbare oppervlakte. Immers, de put en het beeld van Jheronimus Bosch namen ruimte in beslag en, bijvoorbeeld, bij een kermis ging dit ten koste van grote attracties. Nu de markt een stedelijke gemankeerde balzaal is, klaagt menig lokaal over een saai plein. Op vakantie in Frankrijk zijn de typische muziekkapelletjes , fonteinen en sierlijke beplanting toch wel erg gezellig. Hier ligt de oorsprong van de huidige discussie. Men mist de put niet letterlijk maar de functie als trefpunt, terrasalternatief en herkenbaar object. Het is zoals met de liefde, je weet pas wat je mist als het er niet is.

In 2011 is het bestuur de situatie zat en laat onderzoeken of een stadsputreconstructie  praktisch en financieel haalbaar is. Pikant is het besluit de opgave, waarvoor stichting 1522 opgericht is, te verbreden met een ‘Onze Lieve Vrouwenhuisje’. Een schilderij uit 1530 van de Lakenmarkt dient als inspiratie, aldus de gemeentelijke afdeling Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM). Maar goed, in de van oorsprong Katholieke stad met daarbij gedurende het grootste deel van het jaar carnavaleske evenementen kijkt niemand op van ludieke en enigszins religieuze bouwsels. Hiermee is de wensdroom van een ensemble geboren.

markatie historisch punt den bosch

 Huidige ‘Stadsput’ voor glasbreuk. beeld: stadsarchief.

Carnaval!

In 2011 is het bestuur de situatie zat en laat onderzoeken of een historische reconstructie van het puthuis praktisch en financieel haalbaar is. Pikant is het besluit de opgave, waarvoor stichting 1522 opgericht is, te verbreden met een ‘Onze Lieve Vrouwenhuisje’. Een schilderij uit 1530 van de Lakenmarkt dient als inspiratie, aldus de gemeentelijke afdeling Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM). Maar goed, in de van oorsprong Katholieke stad met daarbij gedurende het grootste deel van het jaar carnavaleske evenementen kijkt niemand op van ludieke en enigszins religieuze bouwsels. Hiermee is de wensdroom van een ensemble geboren.

Bij de presentatie van het ontwerp is het direct mis. Vlam in de pan! Een heus tweekampengevecht ontstaat :  voor of tegen! Geen nuance mogelijk. De kernvraag: Mag Den Bosch historiserend bouwen op de ‘middenstip’ van de stad? Het werkwoord ‘mogen’ tekent de emotie in beide kampen. Hoewel er bij het historiserende bouwen altijd heftige discussie onder architecten, stedenbouwer en geëngageerde debaters is, lijkt hier meer aan de hand. De middenstipdiscussie gaat over twee zaken: De klassieker: traditie versus moderniteit. Maar belangrijker nog over een trendbreuk in het Bossche stadsherstel.

historische reconstructie waterput den bosch 2015

De huidige reconstructie. Links de ‘Lakenmarkt’ (beeld stadsarchief) rechts het ontwerp van Weyts architecten.

middenstipdiscussie?

De stad ontwikkelt zich zowel economisch als demografisch heel behoorlijk, ook in crisistijd. Dat heeft veel met de geografische ligging maar ook met het karakter van de middeleeuwse stad te maken. Het kroeg- en winkelrijke centrum is pittoresk en heeft een stevige regiofunctie. De afgelopen jaren heeft men succesvol de middeleeuwse structuur als toeristische trekpleister ingezet. De Binnendieze rondvaarten lopen na de renovatie van dit waterwerk goed en de stadswallen zijn geaccentueerd en toegankelijk gemaakt. De stad heeft er nadrukkelijk voor gekozen om iedere restauratie, renovatie of reconstructie naast een historisch ook een programmatische invulling te geven. Immers, een materiële en/of  immateriële positieve exploitatie van uitgevoerde werken levert inkomsten, aantrekkingskracht en draagvlak op. Dit is nu precies waar de fout zit in het voorgelegde project: een flinterdun programma. In iedere prent wordt de put als een gesloten object weergegeven en de toelichting van het ‘Onze Lieve Vrouwe Huisje’ is op zijn zachts gezegd mager te noemen. Het resultaat is koddige beeldvorming. Bijnamen zijn er ten overvloede. De beste: ‘de Bossche duiventil’.

Het ging in de kern toch om het gemis van de waterput als multifunctioneel landschappelijk object?  Waarom is het resultaat een horkerige perceptie van een prent van bijna 500 jaar oud? Wat voegt het toe? Begin april 2015 vond in de Verkadefabriek een debat plaats onder de noemer: ‘spreek of zwijg voor eeuwig’. In een lagerhuisachtige opzet kregen, met name de tegenstanders, de kans om nog een keer hun ongenoegen te spuien. De tegenstanders van deze historische reconstructie kwamen agressief uit de startblokken maar met een onsamenhangend verhaal, de voorstanders waren zichtbaar vermoeid en maakten her en der een verwarde indruk. De conclusie was naast onthutsend ook enigszins geruststellend. De aankomende gemeenteraadsvergadering zou het voorstel naar alle waarschijnlijkheid in meerderheid aangenomen worden. De uitslag blijkt dinsdag bikkelhard: 15 tegen,  22 voor. De stichting 1522 (hoe is het mogelijk?) kan opgelucht adem halen, missie volbracht!

discussie puthuis verkaderfabriek

pyrrusoverwinning!

De breuk met de programmatische basis voor het eerder toegepaste stadsherstel is een gevoelige klap voor draagvlak onder het maatschappelijke middenveld en de lokale bevolking. Wat heeft men aan dit ensemble? Nu wordt het 400.000,- euro kostende project gezien als kunstwerk, een prestigeproject van een elitaire gezelschap. Teleurstellend is ook dat het oppositiekamp niet tot een constructieve discussie komt. De schandpaal is als instrument gekozen, meer niet. De oppositionele conclusie dat het project geschiedvervalsing wordt, is even kortzichtig als ongefundeerd.Het ensemble is een prachtig voorbeeld van een gebrekkige dialoog over de inhoud en dat in de tijd van sociale media! Het is een typisch voorbeeld van een eigentijdse maatschappelijke en architectonische nederlaag. Met een ‘duiventil’ als resultaat.