De meester van de eigentijdse eenvoud! 

Heinrich Tessonow behoord tot de grote vernieuwers in de architectuur aan het begin van de 20ste eeuw. Zijn talent om poëtische eenvoud te combineren met oogstrelende vriendelijke architectuur maakt hem tot een van de grote helden van de moderne traditie.

 

 

Heinrich_Tessenow_

Kracht en eenheid

Heinrich Tessenow was een van de architecten die eclectische kunstpraktijk zeer kritisch benaderde. Hij kwam tot de stelling dat het einde van de negentiende eeuw een kunstperiode geweest was die zich sterk liet vergelijken met de kindertijd. In deze stage heeft men zich voor alles geïnteresseerd en alles uitgeprobeerd. Men leerde technieken en bestudeerde den vreemde zonder enige terughoudendheid, dit was een natuurlijk proces. Maar na de eeuwwisseling zou men volwassen moeten worden, op zoek gaan naar kracht en eenheid. Menigeen verlangde hier immers na het bombardement van uitheemse invloeden.

Kunstenaars raakten nu weer vervuld van de hoogste idealen en moed waardoor het moment voor een herontdekte zuiverheid was aangebroken. Tessenow was op zoek naar een nieuwe puurheid in de architectuur. Woningen zouden weer arbeidersidealen moeten vertegenwoordigen. Zijn voorkeur in het betoog voor arbeiders kwam voort uit zijn opvatting dat een gezonde arbeidersstand de basis vormt voor culturele hoogconjunctuur. De perfecte handwerkerhuisvesting zou uitstralen wie de bewoners is en wat zijn bezieling was, een stellige fysiognomische benadering kenmerkte Heinrich Tessenow.

 

Heinrich tessenow architecture drawings

eerherstel opdrachtgever

De cultuurhistorische analyse en de toepassing van haar uitkomst bij het ontwerp waren niet het enige waardoor Fischer zijn uitzonderlijke positie in het architectuurdiscour verwierf. Voor hem was een ontwerp een direct gevolg van de functie en externe invloeden. Hiermee stelde hij niet de kunstenaar centraal bij het ontwerpproces maar de opgave zelf. Het eindresultaat berustte op pretentie, kunstsmaak, comforteisen van de unieke bouwheer,het karakter van de straat, proporties en gegevenheden van het landschap en de eerder vermelde lokale bouwtradities. De drie laatste proporties sloten aan bij de herintroductie van de burgerij ingegeven door het cultuurpessimisme, onder woorden gebracht door Nietsche en het Humanisme.

Tegenover de vluchtige veranderingen van alle levenssfeer werd het volkse als tijdloos boven de geschiedenis ondervonden. Het volkskarakter wordt dan ook breed opgevat alshet bindmiddel voor het nieuwe Germaanse kader. Fischer vond deze in lokale overlevering welke een eenheid vormt met lokale omstandigheden. Dit stelde hem in staat om bouwtechniek en streekgebonden materialen te implementeren binnen de werking van het programma van eisen. Zijn ontwerpen zijn door deze handelswijze direct gevolg van een proportionele verwevenheid en als gevolg hiervan ieder uniek. Fischer introduceerde hiermee een zekere mate van rationele opvatting van de architectentaak, in zijn uitwerking zelfs ongebruikelijke binnen het traditionalisme.

 

Heinrich tessenow architectuur

 

vormwil

De werkplaats zou vanaf dan voor kunstenaars belangrijker zijn dan het atelier. Tessenow was van mening dat deze gewenste ambachtelijkheid uit 50% intuïtie en 50% verstand ontstaat, anders gezegd uit 50% zekerheid en 50% twijfel. De op dat moment geaccepteerde creatieve rol van academische kunstenaar reduceerde hij hiermee radicaal. Zijn belangrijkste reden hiervoor was het herstel van het burgerdom en daarmee culturele waarde van ambachtelijke arbeider. Hij wenst dat ze erkend werd in haar eenvoudige ijver, serieusheid, uithoudingsvermogen, liefde voor orde en zuiverheid. Deze eigenschappen zouden de door hem gewenste burgerlijke natuur vormen. Hij deed een beroep op de voortzetting en ontwikkeling van de ervaring.

Nu zou niet alleen de nutteloze ornamentiek moeten verdwijnen, het artistieke vermogen van architecten zou vanaf dat moment de programmatische zuiverheid dienen en niet alleen de artistieke vrijheid. Tessenow omschreef in detail wat wel en niet zuiver was. Opvallend daaraan was zijn interpretatie van vormwil. Een kozijn met segmentboog kon niet gecombineerd worden met een ruitpatroon stijl- en regelwerk van het kozijn. Dit zou niet passen bij natuurlijke vlakverdeling, een krulvorm (bijv. een cirkel) zou meer op zijn plaats zijn. Voor het gevelmetselwerk gold hetzelfde, nutteloze rollagen waren uitgesloten in zijn architectonische taal en versierende variatie in haar metselwerkpatroon was slechts een uiting van verveling van de metselaar

 

patenhaus Dresden

 

 

architectuur en inspiratie 

Zijn oproep tot zuivere architectuur kwam bij Tessenow’s eigen architectuur in alle facetten tot uiting. Zijn teksten richten zich na een kort theoretische uiteenzetting over spaarzaamheid en eerlijkheid van de architectuur tot bouwdelen. Bouwdeel na bouwdeel benoemde hij en gaf deze een in zijn ogen zuivere interpretatie. De nadruk lag hier op de functionele eenvoudige vriendelijke vorm, de natuurlijke uitkomst van Vormwil. Zijn interieurschetsen waren ontdaan van iedere vorm van expressionisme en zo ook zijn uitgevoerde werk. Als voorbeeld wordt zijn conducteurswoningen weergegeven welke hij in zijn lesboek Des Wohnhausbau uit 1909.

De sobere interpretatie van traditionele architectuur heeft een tijdloze kwaliteit. Het is romantisch maar niet kitscherig, modern en tocht niet vervreemden en bovenal helder van vorm en van ruimtelijk hoogstaande kwaliteit. Deze voorbeeldige architectuur heeft zijn toegankelijkheid te danken aan begrijpelijkheid en vriendelijkheid. De zachte overgangen van buiten naar binnen door de eigenzinnige toepassing van landschappelijke elementen zoals pergola’s, veranda’s, bomen ect. maken zijn gebouwen buitengewoon uitnodigend zonder al te theatraal te worden.

 

Tessenow Festspielhaus Dresden traiditionele